22 bài viết
Dây chảy nóng nhanh đến mức không kịp toả nhiệt, nên thứ làm nó đứt là tích I²t chứ không phải một dòng ngưỡng. Với cầu chì 10 A (I²t ≈ 60 A²s): 100 A đứt sau 6,0 ms, 1 000 A đứt sau 60 micro giây — sớm hơn nửa chu kỳ điện lưới 166 lần.
Đọc tiếp →Tay ướt, điện trở người tụt còn 1 000 Ω: 220 V đẩy 183 mA qua lồng ngực — gấp 6 lần ngưỡng ngắt 30 mA của CB chống giật và thừa sức gây rung thất. Toàn bộ cú giật ấy chỉ tiêu 40 W, bằng một bóng đèn bàn.
Đọc tiếp →Cọc 2,4 m trong đất 100 Ω·m cho 40,4 Ω, và 76% con số ấy nằm gọn trong vòng đất bán kính 80 cm quanh cọc. Đóng cọc dài gấp đôi chỉ còn 22,5 Ω — vì điện trở giảm theo logarit chứ không theo chiều dài.
Đọc tiếp →Tiết diện lõi biến áp nằm dưới mẫu số của tần số: A = U/(4,44·f·N·B). Cuộn 12 V chạy thẳng 50 Hz cần lõi 4,50 cm²; cũng cuộn ấy ở 100 kHz chỉ cần 6,76 mm² — nhỏ hơn 66,7 lần trong thực tế, 2 000 lần trên giấy.
Đọc tiếp →Cuộn rơ-le 0,5 H đang mang 50 mA, tiếp điểm mở trong 10 micro giây: V = L·ΔI/Δt cho ra 2 500 V — gấp 208 lần nguồn nuôi nó. Cả gói năng lượng chỉ 0,63 mili-jun, nhưng thừa sức đục thủng transistor và ăn mòn tiếp điểm.
Đọc tiếp →Dòng chạm đất toả ra hình phễu và thế đất rơi theo 1/r. Với 200 A vào đất ruộng ẩm, ở cách điểm chạm 1 mét, một bước chân 70 cm đã chênh nhau 1 311 volt; ra tới 10 mét chỉ còn 20,8 V. Đó là lý do quy tắc thoát hiểm là chụm chân lê từng bước, không phải chạy.
Đọc tiếp →Hai sợi dây chạy song song trong ống tạo ra 100 pF điện dung ghép — trở kháng 32 MΩ ở 50 Hz. Với đồng hồ số 10 MΩ, phép chia áp cho ra 66 V trên sợi dây đã ngắt điện; cắm thêm một bóng đèn nhỏ, con số về 0,7 V.
Đọc tiếp →Trong tủ điện ba pha cân bằng, ba dòng 10 A cộng lại đúng bằng 0 và dây trung tính nằm chơi. Chỉ cần lệch thành 9–10–11 A, nó gánh ngay 1,73 A — đúng căn ba lần độ lệch. Còn với đèn LED và sạc điện thoại, sợi dây ấy có thể nóng hơn cả dây pha.
Đọc tiếp →Nhiệt độ chỗ tiếp xúc chỉ phụ thuộc sụt áp ngang qua nó — không phụ thuộc dòng điện, cũng không phụ thuộc kích thước: 0,1 V đã là 167 °C, 0,3 V là 732 °C, 1 V là 2 936 °C, quá cả điểm sôi của đồng. Cả vụ cháy ấy tiêu chưa tới một oát, không aptomat nào ngắt.
Đọc tiếp →Ampe-giờ ghi trên bình luôn kèm một điều kiện ngầm: xả trong 20 giờ. Rút 100 A thay vì 5 A, cùng cái bình ấy chỉ trả lại 47,3 Ah và cạn sau 28 phút — mất hơn một nửa mà không hề hỏng học gì.
Đọc tiếp →Muốn dòng qua quạt còn một nửa, bạn có thể mắc nối tiếp 440 Ω điện trở — và nó biến 27,5 W thành nhiệt ngay trong hộp số; hoặc mắc 4,2 µF tụ điện, cho đúng tốc độ ấy mà tiêu tán 0 W. Điện kháng chặn dòng nhưng không lấy đi công suất.
Đọc tiếp →Lưu lượng tỉ lệ n, áp tỉ lệ n², nhưng công suất tỉ lệ n³ — nên giảm tốc 20% là tiết kiệm 48,8% điện. Quạt trần 75 W chạy 10 giờ mỗi ngày tốn 56 000 đồng một tháng; hạ một nấc còn 28 800.
Đọc tiếp →Pin lithium sạc hai giai đoạn: dòng không đổi tới 70%, rồi điện áp không đổi với dòng tắt dần theo hàm mũ. Với pin 5 000 mAh sạc 3 A: 0→80% mất 82 phút, còn 80→99% mất thêm 90 phút nữa.
Đọc tiếp →Varistor tuân theo I = k·V^α với α cỡ 25–30, dốc gấp mấy chục lần định luật Ohm: ở 220 V nó rò vài micro-ampe, ở 700 V nó nuốt hàng trăm ampe. Chính độ dốc ấy làm nó không hỏng đột ngột mà già đi từng cú sét.
Đọc tiếp →Không khí đánh thủng ở 30 kV/cm. Một dây trần đường kính 3 cm mang 500 kV có điện trường bề mặt 29,6 kV/cm — sát ngay ngưỡng, và mưa xuống là vượt. Bó bốn dây cách nhau 45 cm nâng bán kính hiệu dụng từ 1,5 cm lên 21 cm và kéo điện trường xuống 3,56 kV/cm.
Đọc tiếp →Hai điện trở nối tiếp chia điện áp theo đúng tỉ lệ ohm — mạch đơn giản nhất của điện tử học, và có mặt ở nhiều nơi nhất: núm vặn âm lượng, cảm biến ánh sáng, que đo nhiệt, chân đọc pin. Kèm cái bẫy kinh điển khiến người mới đo đâu sai đó.
Đọc tiếp →Mắc thêm điện trở mà tổng trở giảm đi — nghe ngược đời cho tới khi bạn thôi nghĩ về 'trở' và bắt đầu nghĩ về 'lối đi'. Kèm mẹo tính nhẩm hai nhánh bằng tích chia tổng.
Đọc tiếp →Tụ nạp không bao giờ đầy — nó chỉ tiến gần V₀ mãi mãi. Nhưng cứ sau mỗi τ = RC, nó đi được 63% quãng đường còn lại, và quy ước '5τ là đầy' sinh ra từ đó.
Đọc tiếp →Hai cuộn dây quấn chung một lõi sắt, không chạm nhau — thế mà 220 V thành 5 V hay 500 kV tuỳ ý, chỉ bằng cách đếm vòng. Cỗ máy không có bộ phận chuyển động này là lý do cả thế giới thắp sáng bằng AC.
Đọc tiếp →Mọi cục pin là nguồn lý tưởng cộng một điện trở giấu bên trong, và điện trở ấy tăng dần theo tuổi. Nó giải thích pin 'hồi sinh' khi đổi thiết bị, đèn pha ô tô tối đi lúc đề máy, và vì sao điện thoại sập nguồn giữa trời rét ở 30% pin.
Đọc tiếp →Đèn flash 45 jun — bằng nhiệt lượng một hớp trà nguội đi — nhưng nhả trọn trong một phần nghìn giây thành cú xả 45 kilôoát. Tụ điện thắng pin không phải ở chứa bao nhiêu, mà ở chịu chi bao nhanh.
Đọc tiếp →Cùng 100 MW: gửi ở 110 kV mất 8% dọc đường, ở 500 kV chỉ mất 0,4%. Còn thử gửi ở 10 kV thì phép tính trả về điều phi lý — và điều phi lý đó chính là câu trả lời.
Đọc tiếp →