14 bài viết
Nắng đè lên mỗi mét vuông gương một lực 9 micro-newton — bé đến nực cười, nhưng không bao giờ tắt và không cần chở nhiên liệu. Cộng dồn đủ lâu, cú đẩy của photon thắng cả động cơ tên lửa.
Đọc tiếp →Nén Trái Đất còn 9 mm là ánh sáng hết đường ra. Công thức một dòng r_s = 2GM/c² định nghĩa hố đen — và giấu một cú lừa: hố đen càng to càng... loãng, có cái loãng hơn không khí.
Đọc tiếp →Càng xa chạy càng nhanh, đều tăm tắp theo v = H₀d — và nghịch đảo của hệ số góc ấy ra thẳng 14 tỉ năm. Đường thẳng khiêm tốn nhất của thiên văn học là giấy khai sinh của vũ trụ.
Đọc tiếp →T² = a³ nghe như câu thần chú để thuộc lòng — cho tới khi vẽ sáu hành tinh lên trục log-log và thấy chúng xếp hàng thẳng tắp đến bốn chữ số. Kèm cách dùng nó làm cân đo khối lượng thiên hà.
Đọc tiếp →Sao đỏ là sao nguội, sao xanh là sao nóng — ngược với vòi nước. Cùng công thức λmax = b/T giải thích vì sao đèn sợi đốt phí 95% điện và vì sao mắt ta nhìn rõ nhất đúng chỗ Mặt Trời phát mạnh nhất.
Đọc tiếp →Vì sao nhiệt hạch VÀ phân hạch — hai phản ứng ngược chiều nhau — cùng toả năng lượng? Vì cả hai đều leo về một đỉnh núi: sắt-56, nơi mỗi nucleon bị trói chặt nhất. Đường cong năng lượng liên kết là tấm bản đồ số phận của vật chất.
Đọc tiếp →Tên lửa phải chở nhiên liệu để... đẩy chính nhiên liệu — nên Δv chỉ tăng theo logarit. Kết cục: 95% khối lượng con tàu là chất đốt, người và hàng là ghi chú bên lề. Tsiolkovsky viết bản án ấy từ 1903, trước cả máy bay có mặt ở Nga.
Đọc tiếp →Cùng một hòn đá bẩn 11 km, sát Mặt Trời lao 54,6 km/s, ra rìa hệ chỉ còn 0,91 km/s — chậm hơn cả máy bay tiêm kích. Công thức vis-viva đọc vận tốc từ khoảng cách như đọc số dư từ sổ tiết kiệm.
Đọc tiếp →Thuỷ triều không quan tâm ai kéo mạnh — nó chỉ đo ai kéo LỆCH giữa hai bờ Trái Đất. Lực triều rơi theo 1/d³, và ở thước đo đó Mặt Trăng gần thắng Mặt Trời xa với tỉ số 2,2:1.
Đọc tiếp →Bắn ngang một viên đạn đủ nhanh và nó rơi mãi mà không chạm đất — đó là quỹ đạo. Demo chạy bằng hằng số hấp dẫn thật, tái tạo đúng chu kỳ 90 phút của trạm ISS.
Đọc tiếp →Một vành trạm quay đủ nhanh thì sàn đẩy bạn y như mặt đất đẩy bạn: a = ω²r. Vấn đề không phải tạo ra 1g — máy giặt nhà bạn tạo được 400g — mà là tạo 1g sao cho con người không nôn.
Đọc tiếp →Không phải vì cờ nhỏ hay kính yếu — vì ánh sáng là sóng, và sóng chui qua lỗ thì loe. Muốn phân giải 1,5 mét ở khoảng cách 384 000 km cần gương 172 mét: giới hạn nhiễu xạ không nhận hối lộ.
Đọc tiếp →Bầu khí quyển là cuộc rượt đuổi giữa tốc độ thoát của hành tinh và cái đuôi nhanh nhất của phân bố Maxwell. Trái Đất thua hydro, thắng nitơ; Mặt Trăng thua tất; Titan nhỏ hơn Mặt Trăng nhưng lạnh cóng — và cái lạnh cứu cả bầu trời của nó.
Đọc tiếp →Sự thật ít ai tin: đầu tháng Một, Trái Đất gần Mặt Trời hơn tháng Bảy 5 triệu km — đúng giữa mùa đông Bắc bán cầu. Mùa không do khoảng cách; nó do cái trục nghiêng 23,4° và một hàm sin trải mỏng nắng.
Đọc tiếp →