13 bài viết
Trong nước, ánh sáng chỉ còn đi 224 901 km/s — nên chỉ cần 0,26 MeV là một electron đã bắt kịp rồi vượt mặt nó, để lại vệt sáng hình nón đúng kiểu máy bay siêu thanh để lại sóng xung kích. Nón ấy mở tối đa 41,4°, và mỗi centimet đường đi đẻ ra 215 photon nhìn thấy được.
Đọc tiếp →Hai đồng hồ chạy song song trong tuyến giáp: hạt nhân tự phân rã với chu kỳ 8,02 ngày, thận thải i-ốt với chu kỳ 80 ngày. Ghép lại không ra trung bình mà ra 7,29 ngày, vì nghịch đảo mới là thứ cộng được. Cùng phép cộng ấy quyết định bệnh nhân uống 3,7 GBq phải ngủ riêng mấy đêm — ở 1 m là 192 µSv mỗi giờ.
Đọc tiếp →Đo được gradient 25 °C mỗi km, giả sử hành tinh khởi đầu ở 2 000 K rồi nguội bằng dẫn nhiệt thuần tuý, ta ra 64,6 triệu năm. Tuổi thật là 4,54 tỉ — hụt 70 lần, đủ để Kelvin công khai bác bỏ Darwin. Chỉ có điều lòng đất không dẫn nhiệt, nó đối lưu.
Đọc tiếp →Hai proton phải vượt hàng rào Coulomb 720 keV mới chạm được nhau, nhưng lõi Mặt Trời chỉ cho chúng 1,35 keV — thiếu 532 lần, xác suất cổ điển là 7,6×10⁻²³². Mặt Trời vẫn cháy vì phản ứng không xảy ra ở năng lượng trung bình mà ở đỉnh Gamow 6,07 keV, nơi hai hàm mũ ngược chiều gặp nhau.
Đọc tiếp →Trong 1000 neutron sinh ra từ phân hạch U-235 có 6,5 hạt đến muộn vài giây thay vì tức thì. Chỉ 0,65% ấy kéo thời gian nhân đôi công suất từ 0,069 giây lên 49,8 giây — đủ chậm để bàn tay người kịp phản ứng. Vượt qua vạch đó là 'tới hạn tức thời'.
Đọc tiếp →Positron trong thuốc PET đi lạc nửa milimét rồi gặp electron và biến mất, để lại hai photon 511 keV bay ngược nhau — nhưng lệch khỏi 180° chừng nửa độ. Với vòng máy 80 cm, riêng độ lệch ấy đã làm nhoè 1,76 mm: dù tinh thể nhỏ tới đâu, ảnh cũng không nét hơn 1,84 mm.
Đọc tiếp →Ở 7 TeV, proton có γ = 7 461 và chạy với vận tốc 0,999999991 c — sau một giây đua với một hạt photon nó bị bỏ lại 2,69 mét. Còn trong hệ quy chiếu của chính nó, vòng hầm 26 659 mét co lại còn 3,57 mét.
Đọc tiếp →Ngay sau khi dừng phản ứng dây chuyền, lò vẫn phát 6,4% công suất từ phân rã của mảnh vỡ phân hạch. Một giờ sau vẫn còn 1,1% — với lò 3 000 MW nhiệt là 33 MW, đủ làm bay hơi 53 tấn nước mỗi giờ nếu không ai bơm nước vào.
Đọc tiếp →Hạt alpha 5,5 MeV từ americi-241 trong đầu báo khói đi 4,2 cm trong không khí rồi dừng, và chỉ xuyên 40 micromet vào mô — nông hơn lớp tế bào đáy của da bạn. Cùng năng lượng ấy, hạt beta đi 23 mét không khí, còn tia gamma thì không có tầm xa nào cả.
Đọc tiếp →Định luật phóng xạ mượt mà N = N₀·2^(−t/T) thực ra là hàng nghìn cú gieo xúc xắc cộng lại. Với 16 hạt, 'định luật' chỉ là lời gợi ý — với 4096 hạt, nó thành khắc đá.
Đọc tiếp →Vì sao nhiệt hạch VÀ phân hạch — hai phản ứng ngược chiều nhau — cùng toả năng lượng? Vì cả hai đều leo về một đỉnh núi: sắt-56, nơi mỗi nucleon bị trói chặt nhất. Đường cong năng lượng liên kết là tấm bản đồ số phận của vật chất.
Đọc tiếp →Hệ số c² = 9×10¹⁶ biến một gram thành 21 kiloton TNT — hơn quả bom Hiroshima. Nhưng phần đáng ngạc nhiên hơn: bạn chưa từng thấy chuyển hoá hoàn toàn, kể cả trong bom hạt nhân.
Đọc tiếp →Ép electron vào góc càng chặt, vận tốc nó càng nhoè rộng — Δx·Δv ≥ ħ/2m. Không phải máy đo vụng: chính khoản 'tiền phạt nhốt' này chống lưng cho kích thước nguyên tử, và đuổi electron ra khỏi hạt nhân.
Đọc tiếp →