Ăng-ten: vì sao điện thoại không còn cái cần
Ăng-ten tốt dài một phần tư bước sóng — và λ = c/f là toàn bộ câu chuyện: đài AM cần cột thép trăm mét, cục gạch 1G đeo cần 8 cm, còn 5G giấu cả dàn ăng-ten sau viền màn hình.
Đọc tiếp →Điện & từ
13 bài viết
Cảm ứng Faraday: thả nam châm qua cuộn dây và đọc hai cú hích ngược dấu
Điện chỉ sinh ra khi từ thông đang THAY ĐỔI — nam châm nằm im trong cuộn dây cho đúng 0 volt. Từ định luật một dấu trừ này mà ra máy phát điện, bếp từ và phanh tàu cao tốc.
Đọc tiếp →Cầu phân áp: mạch hai linh kiện đứng sau núm volume và gần như mọi cảm biến
Hai điện trở nối tiếp chia điện áp theo đúng tỉ lệ ohm — mạch đơn giản nhất của điện tử học, và có mặt ở nhiều nơi nhất: núm vặn âm lượng, cảm biến ánh sáng, que đo nhiệt, chân đọc pin. Kèm cái bẫy kinh điển khiến người mới đo đâu sai đó.
Đọc tiếp →Cú giật tay nắm cửa: hai mươi nghìn vôn hoàn toàn vô hại — và bài học vôn không giết người
Tia lửa 5 mm từ ngón tay bạn mang 15 000 vôn — gấp 68 lần ổ điện — nhưng chỉ vài mili-jun, bằng một phần vạn cú sốc khử rung tim. Điện áp đo độ CAO của thác; giết người hay không là ở LƯU LƯỢNG nước.
Đọc tiếp →Dập ngón chân: vì sao một nhịp sau mới thấy đau — vật lý đường truyền của hệ thần kinh
Cảm giác chạm phóng 100 m/s, cơn đau âm ỉ bò 1 m/s — cùng một bàn chân, hai tín hiệu về não cách nhau gần hai giây. Dây thần kinh là đường truyền có băng thông, độ trễ, và cả bài toán chi phí cáp quang.
Đọc tiếp →Điện mặt trời mái nhà: tự tính bằng tay trong năm phút
Mỗi mét vuông nắng Việt Nam rơi 4–5 kWh mỗi ngày; tấm pin gặt được 20%. Từ hai con số ấy, tự tính được nhà mình cần bao nhiêu mét vuông, bao nhiêu kWp, hồi vốn mấy năm — trước khi nghe bất kỳ bên bán hàng nào.
Đọc tiếp →Định luật Coulomb: hai 'hạt bụi' kéo nhau gần một newton
1 µC là lượng điện tích nhỏ tới mức vô hình — nhưng hai hạt như thế cách nhau gang tay hút nhau bằng trọng lượng quả táo. Điện mạnh khủng khiếp; ta không nhận ra chỉ vì vũ trụ đã trung hoà gần hết.
Đọc tiếp →Hạt tích điện trong từ trường: chạy nhanh gấp đôi, về đích cùng lúc
Lực Lorentz bẻ hạt thành vòng tròn bán kính mv/qB — nhưng chu kỳ quay thì gạch tên vận tốc khỏi công thức. Sự trùng hợp kỳ lạ đó là trái tim của máy gia tốc cyclotron.
Đọc tiếp →Mạch LC: núm vặn dò đài radio thực chất xoay cái gì
Không gian quanh ăng-ten chứa đồng thời mọi đài phát. Radio không 'bắt' đài — nó lọc: một cuộn cảm, một tụ xoay, và công thức f = 1/(2π√LC) quyết định giọng nói nào sống sót.
Đọc tiếp →Máy biến áp: đổi áp lấy dòng, và vì sao lưới điện phải là điện xoay chiều
Hai cuộn dây quấn chung một lõi sắt, không chạm nhau — thế mà 220 V thành 5 V hay 500 kV tuỳ ý, chỉ bằng cách đếm vòng. Cỗ máy không có bộ phận chuyển động này là lý do cả thế giới thắp sáng bằng AC.
Đọc tiếp →Pin "hết" với máy ảnh nhưng vẫn sống với remote: điện trở trong — linh kiện giấu tên
Mọi cục pin là nguồn lý tưởng cộng một điện trở giấu bên trong, và điện trở ấy tăng dần theo tuổi. Nó giải thích pin 'hồi sinh' khi đổi thiết bị, đèn pha ô tô tối đi lúc đề máy, và vì sao điện thoại sập nguồn giữa trời rét ở 30% pin.
Đọc tiếp →Tia sét giá bao nhiêu tiền điện? Rẻ đến mức khó tin — và vì sao vẫn không ai hứng nổi
Cả một cú sét trung bình chứa ~1,5 GJ = hơn 400 kWh — cỡ một triệu đồng tiền điện, chạy tủ lạnh một năm. Cái khủng khiếp không phải năng lượng mà là CÔNG SUẤT: 50 terawatt trong ba mươi phần triệu giây.
Đọc tiếp →Tụ điện: kho chứa nhỏ nhất mà xả nhanh nhất của thế giới điện
Đèn flash 45 jun — bằng nhiệt lượng một hớp trà nguội đi — nhưng nhả trọn trong một phần nghìn giây thành cú xả 45 kilôoát. Tụ điện thắng pin không phải ở chứa bao nhiêu, mà ở chịu chi bao nhanh.
Đọc tiếp →