17 bài viết
Cân nắng vào với hồng ngoại ra, phép tính cho Trái Đất −19 °C — trong khi thực đo +15 °C. Khoản chênh 33 độ ấy là hiệu ứng nhà kính: không phải kẻ xấu, mà là cái chăn đang bị đắp dày thêm.
Đọc tiếp →Cốc bia lạnh không rò rỉ — nó là trạm ngưng tụ mini. Mọi mặt phẳng lạnh hơn điểm sương đều buộc không khí trả nước, và con số ấy đo cái oi trung thực hơn hẳn phần trăm độ ẩm.
Đọc tiếp →Sao đỏ là sao nguội, sao xanh là sao nóng — ngược với vòi nước. Cùng công thức λmax = b/T giải thích vì sao đèn sợi đốt phí 95% điện và vì sao mắt ta nhìn rõ nhất đúng chỗ Mặt Trời phát mạnh nhất.
Đọc tiếp →Một lít nước sôi giá chưa tới 300 đồng — và từ phép tính ấy mở ra cả cách đọc hoá đơn điện: thứ đắt trong nhà bạn không phải đèn đóm, mà là mọi thiết bị có nhiệm vụ làm nóng và làm lạnh.
Đọc tiếp →Nhiệt kế ngoài gió và trong lều chỉ cùng một số, nhưng da bạn biết chúng khác nhau. Wind chill đo tốc độ MẤT nhiệt chứ không đo nhiệt độ — và hiểu điều đó giải thích luôn vì sao quạt làm mát người mà không làm mát căn phòng.
Đọc tiếp →Không máy nhiệt nào — dù hoàn hảo tuyệt đối — biến hết nhiệt thành công. Mức thuế tối thiểu là Tc/Th, thu bằng nhiệt độ tuyệt đối, và hai phần ba điện năng thế giới đang nộp nó mỗi ngày.
Đọc tiếp →Hơ khí trong khoang lên 100 °C là mỗi mét khối nhẹ đi 0,26 kg — quả cầu 2 800 m³ thành cần cẩu 723 kg. Khinh khí cầu là bài toán chiếc tàu chìm trong đại dương không khí, giải bằng phương trình khí lý tưởng.
Đọc tiếp →Kính lúp không gom nắng thành một điểm: nó tạo ảnh của Mặt Trời, to đúng f·θ. Từ đó suy ra trò đốt giấy, lò mặt trời 3500 độ của Pháp — và một định luật cấm: không hệ thấu kính nào nung vật NÓNG HƠN chính Mặt Trời.
Đọc tiếp →Mỗi jun điện trả cho máy lạnh dời được 3–4 jun nhiệt ra khỏi phòng; chạy chiều ngược, máy bơm nhiệt sưởi ấm rẻ gấp 4 lần dây may-so. COP — con số bị bỏ quên trên nhãn năng lượng — là cả một bài Carnot đảo chiều.
Đọc tiếp →Đun 1 kg nước đá từ −20 °C tới cạn nồi: nhiệt kế chỉ chạy 460 giây, còn 2 594 giây nó đứng im trong khi bếp vẫn rót đủ nghìn oát. Năng lượng biến đi đâu — và vì sao mồ hôi, bão, và hơi nước bỏng đều là cùng một câu trả lời.
Đọc tiếp →Gần như mọi chất lỏng lạnh thì co, càng lạnh càng chìm. Nước tuân luật đến 3,98 °C rồi phản kèo — và nhờ cú phản kèo ấy, hồ đóng băng từ mặt xuống thay vì từ đáy lên, cá bơi dưới lớp băng thay vì trong khối đá.
Đọc tiếp →Phân tử nitơ ở nhiệt độ phòng lao đi trung bình 476 m/s — vượt tường âm. Và cái đuôi dài của phân bố tốc độ lý giải hai chuyện tưởng chừng xa nhau: nước bay hơi làm mát, và Mặt Trăng không giữ nổi khí quyển.
Đọc tiếp →Nung khí từ 25°C lên 50°C, áp suất tăng gấp đôi? Sai — chỉ tăng 8%. Phương trình khí lý tưởng chỉ nói chuyện bằng kelvin, và hiểu vì sao là hiểu nhiệt độ thật sự đo cái gì.
Đọc tiếp →Khí quyển giảm nửa áp suất sau mỗi 5,8 km — nên túi bim bim lên Đà Lạt đã phồng, lên cabin máy bay phồng 1,3 lần, còn tai bạn ù đúng lịch. Một hàm e mũ trừ h chi phối từ gói snack tới quy trình cấp cứu giảm áp.
Đọc tiếp →Tay nắm cửa thép và mặt bàn gỗ trong cùng căn phòng có cùng nhiệt độ, nhiệt kế xác nhận. Nhưng da bạn không phải nhiệt kế — nó là máy đo DÒNG nhiệt, và thép rút nhiệt nhanh gấp 300 lần gỗ.
Đọc tiếp →Sa Pa mát không phải nhờ 'gần trời': 1 500 m gần thêm là con số vô nghĩa so với 150 triệu km. Không khí bốc lên thì nở, nở thì tự trả giá bằng nội năng — 9,8 độ mỗi km, và cả khí hậu vùng cao lẫn gió phơn khô rang đều nằm trong hoá đơn ấy.
Đọc tiếp →Bầu khí quyển là cuộc rượt đuổi giữa tốc độ thoát của hành tinh và cái đuôi nhanh nhất của phân bố Maxwell. Trái Đất thua hydro, thắng nitơ; Mặt Trăng thua tất; Titan nhỏ hơn Mặt Trăng nhưng lạnh cóng — và cái lạnh cứu cả bầu trời của nó.
Đọc tiếp →