16 bài viết
Thu tay vào là xoay nhanh hơn — ai cũng biết. Ít ai để ý: động năng quay tăng theo, và ai đó phải trả. Hoá đơn gửi về cơ bắp, và cùng hoá đơn ấy định hình các thiên hà.
Đọc tiếp →Treo lệch một đầu trục bánh xe: không quay thì rơi sập, đang quay tít thì lững thững đi vòng quanh dây treo như trêu ngươi trọng lực. Không có phép màu — chỉ có mô-men lực bị bắt làm việc khác.
Đọc tiếp →Ở 15 km/h bạn đấu với lốp xe; ở 40 km/h, 90% mồ hôi đổ vào việc khoan không khí — và công suất khoan tăng theo lũy thừa ba của tốc độ. Từ đoàn đua núp gió tới mức phạt tốc độ trên cao tốc: tất cả nằm trên một đường cong.
Đọc tiếp →F = kx thì dễ, nhưng vì sao thế năng lại là ½kx² chứ không phải kx²? Câu trả lời là một tam giác — và tam giác đó giải thích luôn vì sao nén lò xo sâu gấp đôi nguy hiểm gấp bốn.
Đọc tiếp →Tay đòn dài gấp 20 lần thì lực nhỏ đi 20 lần — nhưng quãng đẩy dài ra đúng 20 lần. Từ xà beng, xe rùa đến bắp tay đang cầm cốc nước: cùng một phép nhân chéo, và không ai được ăn không của vật lý.
Đọc tiếp →Thả quả cầu bi-a đấu với bi ve, đĩa gỗ đấu với vành xe đạp trên cùng con dốc: nặng nhẹ to nhỏ đều vô can — chỉ cách xếp khối lượng quanh trục quyết định ai về trước. Và kẻ thắng tuyệt đối lại là… vật không lăn.
Đọc tiếp →Ở đúng tốc độ v = √(rg·tanθ), xe ôm cua trên mặt băng trơn tuyệt đối vẫn không trượt — phản lực mặt đường tự lo trọn lực hướng tâm. Đường đua Daytona nghiêng 31° vì đúng công thức này.
Đọc tiếp →Đạn pháo bắn 30 km lệch phải 58 mét, bão cuộn ngược chiều kim đồng hồ ở Bắc bán cầu — cùng một hiệu ứng. Nhưng nước xoáy trong bồn rửa thì không: làm phép chia là thấy huyền thoại thua kém sự thật 300 000 lần.
Đọc tiếp →Nghiêng dần một tấm ván, vật trượt đúng tại tanθ = μ — xe tải hay bao diêm cũng cùng một góc. Đó cũng là cách đo hệ số ma sát chỉ bằng một cái thước đo góc.
Đọc tiếp →Tên lửa phải chở nhiên liệu để... đẩy chính nhiên liệu — nên Δv chỉ tăng theo logarit. Kết cục: 95% khối lượng con tàu là chất đốt, người và hàng là ghi chú bên lề. Tsiolkovsky viết bản án ấy từ 1903, trước cả máy bay có mặt ở Nga.
Đọc tiếp →v = gt của sách chỉ đúng vài giây đầu. Người nhảy dù không rơi nhanh mãi — họ dừng ở ~200 km/h, và một con mèo rơi từ tầng cao sống sót nhiều hơn ta tưởng cũng vì cùng công thức.
Đọc tiếp →Treo vật lên 4 nhánh dây là mỗi nhánh chỉ gánh một phần tư — và tay bạn cầm đúng một nhánh. Từ giếng nước làng tới cần cẩu tháp và dây phanh xe đạp: cùng một phép chia, chỉ khác số nhánh.
Đọc tiếp →Động cơ thang máy không nâng cabin — nó chỉ phân xử trận bập bênh giữa cabin và khối bê tông 1,3 tấn trượt ngầm sau vách. Chở đúng nửa tải, chuyến đi gần như miễn phí năng lượng; và thang máy hiện đại còn bán điện ngược về lưới.
Đọc tiếp →Một vành trạm quay đủ nhanh thì sàn đẩy bạn y như mặt đất đẩy bạn: a = ω²r. Vấn đề không phải tạo ra 1g — máy giặt nhà bạn tạo được 400g — mà là tạo 1g sao cho con người không nôn.
Đọc tiếp →Động lượng phải mất thì kiểu gì cũng mất — thứ duy nhất mặc cả được là mất trong bao lâu. Từ 5 ms lên 150 ms, lực đập vào ngực giảm 30 lần: toàn bộ ngành an toàn xe hơi nằm trong một phép chia.
Đọc tiếp →Hai vật bằng nhau thì trao đổi vận tốc trọn vẹn. Đâm vào vật nặng gấp nghìn lần thì bật ngược gần như nguyên tốc độ. Và va chạm mềm giữa hai vật bằng nhau nuốt đúng một nửa động năng.
Đọc tiếp →